روز جهانی «مردمان بومی»؛ منابع و سرزمین بلوچستان بدون مشارکت مردم بومی
برمش/ امروز یکشنبه ۱۸ مرداد ماه ۱۴۰۵ برابر با نهم آگوست ۲۰۲۶، روز جهانی «مردمان بومی» است که سازمان ملل متحد برای افزایش آگاهی درباره حقوق مردمان بومی و حفاظت از هویت، فرهنگ، سرزمینها و منابع طبیعی آنان تعیین کرده است. مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۱۹۹۴ با تصویب قطعنامه ۴۹/۲۱۴، نهم آگوست را به عنوان این مناسبت تعیین کرد؛ تاریخ آن نیز به نخستین نشست گروه کاری سازمان ملل درباره جمعیتهای بومی در سال ۱۹۸۲ بازمیگردد.
یکی از محورهای مهم حقوق مردمان بومی، حق مشارکت و تصمیمگیری درباره سرزمینها و منابع طبیعی محل زندگی آنان است. در بلوچستان نیز این مسئله اهمیت ویژهای دارد؛ منطقهای که از منابع طبیعی قابلتوجهی برخوردار است، اما مردم بومی بلوچ در بسیاری از پروژههای مرتبط با استخراج و بهرهبرداری از این منابع، نقش تعیینکنندهای در تصمیمگیری و سهم متناسبی از منافع ندارند.
طلای تفتان نمونهای از همین نگرانیهاست. در حالی که این معدن در سرزمین بلوچستان قرار دارد، پرسش اساسی این است که مردم بومی چه نقشی در تصمیمگیری درباره نحوه بهرهبرداری از این منابع دارند و چه سهمی از منافع اقتصادی حاصل از آن به خود منطقه و ساکنان آن میرسد. منتقدان میگویند منابع سرزمین بلوچستان استخراج و منتقل میشوند، اما مردم بومی که نسلها در این سرزمین زندگی کردهاند، از سهم واقعی و متناسبی از ثروت ایجادشده برخوردار نیستند.
موضوع تنها به معادن محدود نمیشود. زمینهای آباء و اجدادی مردم بلوچ نیز در روند توسعه شهری و شهرکسازی با تغییر کاربری مواجه میشوند. از میناب و چابهار گرفته تا دیگر مناطق بلوچستان، پروژههای شهرسازی، ساخت شهرکها و مجتمعهای مسکونی در زمینهایی اجرا میشوند که متعلق به جوامع محلی و مردم بومی میباشند.
نگرانی مهم این است که در برخی موارد، زمینهای متعلق به مردم بومی از اختیار آنان خارج میشوند و در همان مناطق شهرکها و مجتمعهای مسکونی برای جمعیت غیربومی با طرحی موسوم به «توسعه سواحل مکران» ساخته میشود؛ بدون آنکه مردم بلوچ در تصمیمگیری درباره این پروژهها مشارکت مؤثر داشته باشند یا سهم عادلانهای از زمین، مسکن و منافع اقتصادی ناشی از این شهرکسازیها دریافت کنند.
چنین روندی تنها یک مسئله اقتصادی یا عمرانی نیست؛ بلکه میتواند پیامدهای عمیق اجتماعی و جمعیتی داشته باشد. افزایش قیمت زمین، دشوار شدن دسترسی مردم محلی به مسکن، از دست رفتن زمینهای خانوادگی و کشاورزی و ورود جمعیت جدید میتواند به تدریج جایگاه مردم بومی را در سرزمین خود تضعیف کند. منتقدان این روند را عاملی برای تغییر ترکیب جمعیتی و تضعیف هویت و حضور تاریخی جامعه بلوچ میدانند.
در حالی که یکی از اصول مورد تأکید در حقوق مردمان بومی، مشارکت آنان در تصمیمگیری درباره سرزمینها و منابع طبیعیشان است، اجرای پروژههای بزرگ اقتصادی و عمرانی بدون مشارکت واقعی مردم بومی میتواند با روح این اصل در تضاد قرار گیرد. پرسش اساسی این است که اگر قرار است در سرزمین یک جامعه بومی معدن استخراج شود، شهرک ساخته شود و زمینهای آن تغییر کاربری پیدا کند، خود آن جامعه چه نقشی در تعیین آینده سرزمینش دارد؟
روز جهانی «مردمان بومی» از همین منظر برای بلوچستان اهمیتی فراتر از یک مناسبت تقویمی دارد؛ فرصتی است برای طرح مطالباتی درباره حق مردم بلوچ بر سرزمینهای آباء و اجدادی، مشارکت در تصمیمگیری درباره منابع طبیعی، برخورداری عادلانه از درآمدهای حاصل از منابع، مشارکت در برنامههای توسعه شهری و جلوگیری از حذف تدریجی مردم بومی از سرزمین خود.
توسعه زمانی میتواند عادلانه و پایدار باشد که مردم بومی نه قربانی توسعه، بلکه شریک و تصمیمگیرنده درباره آینده سرزمین خود باشند.
#برمش_صدای_زنان_بلوچستان
Bramsh-Balochistan woman’s voice
تلاش برای دستیابی به برابری جنسیتی و رفع هر گونه تبعیض و پیشبرد فعالیتها بر بنیاد حقوق بشر سازمان ملل میتوانید از طریق لینک های زیر با بِرَمْش همراه باشید:
وبسایت برمش :
www.Bramsh.org
Instagram:
https://www.instagram.com/bramsh_org
Telegram:
https://t.me/bramshbalochistan