کمبود معلم در بلوچستان؛ آیا بحران آموزش، نتیجه کمبود نیروست یا سیاستهای استخدامی؟
✍️سانیا میر بلوچ
برمش/ بلوچستان سالهاست با یکی از عمیقترین بحرانهای آموزشی ایران روبهرو است؛ بحرانی که هر سال با آغاز سال تحصیلی، بار دیگر خود را در قالب کلاسهای بدون معلم، مدارس چندپایه، تراکم بالای دانشآموزان و ترک تحصیل کودکان نشان میدهد. تازهترین اظهارات مدیر آموزشوپرورش شهرستان خاش نیز این واقعیت را تأیید میکند؛ جایی که تنها در یک شهرستان، کمبود ۳۹۵ نیروی آموزشی و پرورشی و نیاز ۴ هزار و ۸۰۰ دانشآموز به حمایت تحصیلی اعلام شده است.
این آمار تنها مربوط به خاش است؛ اما وضعیت در بسیاری از شهرستانهای دیگر استان، از جمله سراوان، دشتیاری، راسک، سرباز، فنوج، نیکشهر، چابهار و کنارک نیز تفاوت چندانی ندارد. در چنین شرایطی، پرسش اساسی این است که آیا بلوچستان واقعاً با کمبود نیروی متخصص روبهروست یا سیاستهای استخدامی نتوانستهاند ظرفیت نیروهای بومی را بهدرستی به کار گیرند؟
هر سال هزاران جوان بلوچ از دانشگاههای فرهنگیان، پیام نور، آزاد، سیستان و بلوچستان و سایر مراکز آموزش عالی در رشتههای مرتبط با آموزش فارغالتحصیل میشوند. بسیاری از آنان با امید خدمت در شهر و روستای خود، در آزمونهای استخدامی شرکت میکنند، اما شمار قابل توجهی موفق به ورود به نظام آموزشی نمیشوند یا سالها بهصورت حقالتدریس، خرید خدمات یا بدون شغل باقی میمانند. در مقابل، در بسیاری از مدارس استان، کمبود معلم همچنان پابرجاست و بخشی از نیاز آموزشی از طریق نیروهای غیربومی تأمین میشود.
اصل استفاده از معلمان غیربومی به خودی خود محل ایراد نیست؛ بسیاری از آنان با تعهد و تلاش در مناطق محروم خدمت کردهاند. اما مسئله زمانی مطرح میشود که کمبود مزمن معلم در کنار وجود فارغالتحصیلان بومی، این پرسش را ایجاد میکند که آیا سیاستهای جذب و توزیع نیروی انسانی به اندازه کافی کارآمد، شفاف و متناسب با نیازهای منطقه بوده است؟
بهکارگیری نیروهای بومی تنها یک مطالبه محلی نیست، بلکه از منظر آموزشی نیز مزایای شناختهشدهای دارد. معلم بومی با زبان، فرهنگ، شرایط اجتماعی و نیازهای دانشآموزان آشناتر است، ماندگاری بیشتری در منطقه دارد و احتمال انتقال یا ترک خدمت او کمتر است. در بسیاری از کشورهای دارای تنوع قومی و زبانی، جذب معلمان بومی یکی از راهکارهای اصلی کاهش نابرابری آموزشی و افزایش کیفیت یادگیری محسوب میشود.
در مقابل، جابهجایی مکرر نیروهای غیربومی، درخواست انتقال به استانهای دیگر و خالی ماندن کلاسها در میانه سال تحصیلی، از مشکلاتی است که بارها از سوی مسئولان محلی، خانوادهها و رسانهها مطرح شده است. اگر این چرخه سالها ادامه دارد، ضروری است که سیاستهای استخدامی و توزیع نیروی انسانی مورد بازنگری قرار گیرد.
در کنار کمبود معلم، بسیاری از مدارس بلوچستان همچنان با کمبود کلاس درس، تجهیزات آموزشی، اینترنت، امکانات هوشمندسازی، سرویس ایابوذهاب و فضاهای استاندارد آموزشی روبهرو هستند. نتیجه این وضعیت، کاهش کیفیت آموزش، افزایش ترک تحصیل و محدود شدن فرصتهای آینده برای هزاران کودک، بهویژه دختران، است.
حق آموزش، یکی از حقوق بنیادین بشر است و دولتها موظفاند دسترسی برابر، باکیفیت و بدون تبعیض به آموزش را برای همه کودکان تضمین کنند. هنگامی که یک منطقه سالها با کمبود مزمن معلم روبهرو است، این مسئله تنها یک مشکل اداری نیست؛ بلکه به موضوعی مرتبط با عدالت آموزشی، توسعه منطقهای و برابری فرصتها تبدیل میشود.
امروز بیش از هر زمان دیگری، آموزشوپرورش و سایر نهادهای مسئول باید با انتشار آمارهای شفاف درباره تعداد فارغالتحصیلان بومی، سهم آنان در استخدام، ترکیب نیروهای بومی و غیربومی، دلایل استمرار کمبود معلم و برنامههای جبران آن، به پرسشهای افکار عمومی پاسخ دهند. شفافیت، شرط نخست اعتماد عمومی و اصلاح سیاستهاست.
بلوچستان بیش از آنکه به وعدههای تکراری نیاز داشته باشد، به یک برنامه پایدار برای تقویت آموزش نیاز دارد؛ برنامهای که در آن سرمایه انسانی بومی به رسمیت شناخته شود، فرصتهای برابر برای استخدام فراهم شود و هیچ کودکی تنها به دلیل محل تولدش، از حق برخورداری از آموزش باکیفیت محروم نماند. آینده بلوچستان از کلاسهای درس آغاز میشود و بدون سرمایهگذاری بر معلمان و دانشآموزان این سرزمین، توسعهای پایدار و عادلانه دستیافتنی نخواهد بود.
#برمش_صدای_زنان_بلوچستان
Bramsh-Balochistan woman’s voice
تلاش برای دستیابی به برابری جنسیتی و رفع هر گونه تبعیض و پیشبرد فعالیتها بر بنیاد حقوق بشر سازمان ملل میتوانید از طریق لینک های زیر با بِرَمْش همراه باشید:
وبسایت برمش :
www.Bramsh.org
Instagram:
https://www.instagram.com/bramsh_org
Telegram:
https://t.me/bramshbalochistan